Museum Nairac - Collectie - Uitgelicht - Voorwerp van de maand november vervolg

Voorwerp van de maand november vervolg

Vanaf wanneer werd ijzer als materiaal gebruikt?

In de IJzertijd (800 jaar voor Christus tot 0) kwam ijzerproductie in onze streken zeker al voor, maar deze lijkt kleinschalig te zijn geweest. Hoewel ijzeren voorwerpen vaak weggeroest zijn in de bodem, blijven ijzerslakken (het afval van ijzerovens) wel lang bewaard. Deze zijn uit de IJzertijd wel gevonden, maar niet op grote schaal. Veel later, in de Vroege Middeleeuwen (500-1000 jaar na Christus), gingen de mensen opvallend meer ijzer produceren dan voor het eigen gebruik noodzakelijk was.

IJzerslak
Foto: Elly van der Velde. 

Welke voordelen had het gebruik van ijzer boven het gebruik van brons?

Hoewel het winnen en smeden van ijzer bewerkelijker was dan het winnen en gieten van brons, had het gebruik van ijzer belangrijke voordelen. Brons werd gemaakt van koper en tin, en deze materialen moesten van ver gehaald worden en geruild tegen andere interessante producten. Alleen mensen met aanzien konden zich bronzen voorwerpen veroorloven. IJzererts komt in verschillende vormen overal op aarde voor, waardoor het veel toegankelijker en goedkoper was. Daarnaast is ijzer een harder materiaal dan brons, en kon je een voorwerp door het opnieuw te verhitten en te smeden vrij eenvoudig repareren.

 IJzerwinning op de Veluwe

Achterlijke Middeleeuwse keuterboertjes op de Veluwe? Dat is echt een achterhaald idee! Enorme hopen ijzerslakken (het afval uit een ijzeroven) en kilometers lange rijen kuilen waaruit klapperstenen gewonnen zijn, bewijzen het tegendeel. Klapperstenen werden slechts op een paar plekken in ons land als ijzererts gebruikt; ze waren te vinden in bepaalde lagen in de Veluwse stuwwallen. In de 7e tot in de 10e eeuw is de Veluwe een belangrijk ijzerwingebied geweest. Uit berekeningen blijkt dat in de lemen ovens veel meer ijzer is geproduceerd dan de mensen voor eigen gebruik nodig hadden. Het moet dus op grote schaal verhandeld zijn, dat wil zeggen geruild tegen andere producten. Het luxe aardewerk uit Duitsland, dat de archeologen tijdens de opgraving van de Middeleeuwse nederzetting in het Kootwijkerzand hebben teruggevonden, kan heel goed zo’n ruilproduct zijn geweest. De opgravingsvondsten wijzen op een welvarende boerenbevolking.

Het Middeleeuwse dorpje in het Kootwijkerzand
Reconstructietekening: Bob Brobbel

Op de archeologieafdeling van Museum Nairac wordt het proces van de Middeleeuwse ijzerwinning tot en met het smeden en daarna verhandelen van het ijzer uitgebeeld. Ook kunt u in een touchscreen aan de hand van filmpjes en foto’s van alles te weten komen over dit proces, bijvoorbeeld hoe men houtskool maakte, wat er in de oven ging en hoe hoog deze moest worden opgestookt om smeedijzer te krijgen.

Adres en Route


Museum Nairac
Brouwerstraat 1
3771 HA Barneveld
T. 0342-415666
E. info@nairac.nl
R. Uitgebreide routebeschrijving
Volg ons ook op